أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
302
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
شافعى اينست گفت : براى آنش وسطى خوانند كه در ميان دو نماز است دو نماز شب و دو نماز روز . ابو رجا گفت كه : عبد الله عباس در مسجد بصره نماز بامداد به جماعت بكرد و قنوت كرد و گفت : نماز وسطى اينست كه خداى تعالى ما را فرمود كه درو قنوت كنيد بعضى ديگر گفتند كه : نماز پيشين است و اين قول زيد بن ثابت است . و اسامه بن زيد و ابو سعيد خدرى و عايشه گفتند : اين نماز را تخصيص كرد براى آنكه ثقيلترين نمازى بر مردمان اين بود از آنكه اين وقت گرمگاه و قيلوله باشد . زيد بن ثابت گفت : نماز پيشين در قفاى رسول وقت بودى كه يك صف يا دو صف نماز كردندى و اين سبب را تا رسول صلى اللّه عليه و آله همّت كرد كه سراى قومى بسوزد در سراى ايشان كه نماز پيشين به نماز حاضر نمىآيند و اين نماز ميانهء روز است براى اينش نماز ميانينش خوانند . أبو ذر روايت كرد از امير المؤمنين على عليه السّلام كه او گفت : خداى را در ميان آسمان دنيا حلقهايست چون آفتاب بدانجا رسد نيمهء روز باشد چون به آن حلقه بدر شود زوال آفتاب باشد همه چيزى خداى را تسبيح كنند براى شرف آن وقت را گفت آن وقت نماز كنيد و آنوقت را بذكر تخصيص كرد و در آن ساعت درهاى آسمان گشاده باشند و دعا را در آن وقت اجابت بود و نماز پيشين نماز ميانين است از نمازهاى روز و از خصايص اين نماز آنست كه اوّل نماز كه خداى واجب كرد اين است و اين مذهب ماست ، و در بعضى روايات و قولى ديگر آنست كه نماز ديگر است و اين قول امير المؤمنين است و عبد الله مسعود و حسن بصرى و قتاده و ضحاك و اين مذهب ابو حنيفه است و مذهب ماست بروايت بعضى اصحاب از امير المؤمنين و باقر و صادق عليهم السّلام و براى آن وسطى خوانند كه ميان دو نماز روز است و دو نماز شب . بعضى علما گفتند كه : نماز وسطى يكى است از نمازهاى پنجگانه نه معيّن ، يكى از ربيع خثيم پرسيد از نماز وسطى ، گفت : اگر بدانى چكنى ؟ - گفت : بدان مداومت كنم و سخت محافظت آن كنم ، گفت : خداى تعالى از بهر آن تعيين نكرد تا بر جملهء نمازها محافظت كنى . [ وَ قُومُوا ] و برخيزيد از بهر خداى مطيع و فرمانبردار . ابو سعيد خدرى از پيغمبر روايت كرد كه هر قنوت كه در قرآنست بمعنى طاعت است ، بعضى ديگر گفتهاند